ਪ੍ਰਸੰਗ ਕ੍ਰਮਾਂਕ 14:ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ (ਪਟਿਆਲਾ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
(ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ — ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਯਾਤਰਾ)
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ।
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਾਂਗੇ ਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਧੰਨ੍ਯ – ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਓਰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਮਾਣਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੀ ਓਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਭ੍ਰਮਵਸ਼ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਨਹੀਂ ਸੰਗਤ ਜੀ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧੰਨ੍ਯ – ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਮਾਲਵਾ ਰਟਨ (ਦੇਸ਼ਾਟਨ) ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੰਚਵਟੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਜਮਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਵਾਬ ਸੈਫੁੱਦੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਲਈ ਗਏ।
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਲਹਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਏ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਆਪ ਜੀ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਧਾਰ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ।
(ਵਿਸ਼ੇਸ਼—ਸੰਗਤ ਜੀ, ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਟੀਮ ਖੋਜ–ਵਿਚਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਅਸੀਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।)
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: ਗੁਰੂ-ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੀ ਗੰਭੀਰ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਧੁਨ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜੋਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਵੀਰ, ਸੇਵਾਦਾਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ – ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਦਾਸ (ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਡਾਕਟਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖੋਜੀ) ਦਾ ਬਚਪਨ ਵੀ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਸਿੱਧੂਵਾਲ, ਬਕਸ਼ੀਵਾਲਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਕੇ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋਤ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਜਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਬੋਹਡ ਦਾ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਆਪ ਜੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਡਿਓਢੀ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਡਿਓਢੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
ਦੂਜੀ ਓਰ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਗੜੀਆ ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਵਰ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਅੱਜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਆਤਮਿਕ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: ਗੁਰੂ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧੀਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਨ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਆਪ ਨੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਆਓ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਭਵਿਆ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ। ਸਾਹਮਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਆਪ ਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸਰੋਵਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੀ ਆਪ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੰਨ੍ਯ-ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਛੱਪੜ, ਅਰਥਾਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਲਾਬ, ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਬੇਨਤੀ ਉਪਰੰਤ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਧਾਰ ਕੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਤਾ ਕਰਮੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ। ਮਾਤਾ ਕਰਮੋਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਸੁਖੇ’ ਨਾਮਕ ਬੀਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮਾਤਾ ਕਰਮੋਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰੋ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਖੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਬੱਚੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਵਚਨ ਦੇ ਬਲੀ ਸਨ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਛੱਪੜੀ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ) ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਓ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਣ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ—
ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ੫॥
ਬਿਲਾਵਲ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ।
ਤਾਤੀ ਵਾਉ ਨ ਲਗਈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਸਰਣਾਈ॥
ਚਉ ਗਿਰਦ ਹਮਾਰੈ ਰਾਮ ਕਾਰ ਦੁਖੁ ਲਗੈ ਨ ਭਾਈ ॥1॥
(ਅੰਗ 819)
ਅਰਥਾਤ- ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਤ ਜਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਸਾਡੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਰੇਖਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ॥1॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਕਰਮੋਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੋਗੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਦੂਰ – ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਆ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੋੜ – ਮੇਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੂਰ – ਦਰਾਡੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ – ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੱਕ ਦੀ ਵੀ ਥਾੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋਤ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਜੋਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹੁਕੂਮਨਾਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ “ਪੱਟਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਅਤੇ ਪੱਟੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਟਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਅੰਕਿਤ ਹੈ—
ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥
ੴ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਹਾਏ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰਗਟ ਭਏ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ, ਭਾਗ ਰਾਮ ਬਿਊਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਤ ਭਇ, ਜੀ ਲਾਹਲ ਗਾਂਵੇ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਚੇ ਸਾਹਿਬ ਸਫਾਬਾਦ ਤੇ ਉਠ ਕੇ ਲਾਹੁਲ ਗਾਂਵੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਓਰ ਕਰੀਬਣ ਸਤ ਆਨ ਸੌ ਤੋਰ ਬੋਹੜ ਦੇ ਤਲੇ ਆਣ ਬਰਾਜਤ ਭਏ ਯੀਹਾਂ ਟੇਬਰ ਮੇ ਚਰਨ ਧੋਬਤ ਭਏ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਏਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਗੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸਹਿਤ ਅਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਰੋਗ ਖੰਡੀਏਗੀ। ਇਥੇ ਬੜਾ ਬਣਾਓ ਲੰਗਰ ਚਲਾਉ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਜੇ ਏਥੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਕਾ ਫਲ ਪਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੰਗਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਤ ਭਈ ਜੀ ਇਥੇ ਅਬਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਅਬਾਦੀ ਹੋਵੇ ਜੀ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਏਥੇ ਰੌਣਕ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇਗੀ ਏਥੇ ਗੁਰਸਿਖ ਹੋਸੀ ਰਾਜਧਾਨ ਸੇਵਾ ਕਰਸੀ ਗੁਰਧਾਮ ਉਗਾ ਹੋਸੀ ਸਭਜਹਾਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੇਵ ਕਮਾਵੈ ਮਨ ਬਾਂਛਤ ਫਲ ਪਾਏ ਕਰਮਾਂ ਦੇਵੀ ਖਤਰਾਣੀ ਚਰਨੀ ਡਿਗੀ ਜੀ ਅਠਰਾਏ ਨਾਲ ਬਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈਂ’ ਜੀ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਏਥੇ ਅਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਸੇ ਦੂਰ ਹੋਸੀ; ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਾ ਰਹਿਸੀ, ਏਥੇ ਦਿਨ ਖੇਡਸ ਮਾਘ ਲੁਕਲ ਪੰਚਮੀ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਅਨਾਈਸ ਸਭ ਸੰਗਤ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਤ ਭਏ। ਜੋ ਹੁਕਮ ਨਾਮੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਵੇਗਾ ਸੋ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਵੇਗਾ ਗੁਰਧਾਮ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ ਸਭ ਸੁਖ ਪਾਵੇਗਾ ਜਮ ਧਾਮ ਨਾ ਜਾਵੇਗਾ ਸਮਾਪਤੀ।
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪੱਟਾ ਸੰਭਵਤਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪਧਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵੀਰ (ਭਾਈ) ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਕੌਣ ਸੀ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸੀਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਨਿਆਸ ’ਤੇ ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ ਚਹਿਲ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ 60 ਬੀਘਾ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪਨਧਰੀ ਦੀ 40 ਬੀਘਾ ਭੂਮੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ 100 ਬੀਘਾ ਭੂਮੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖਵਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕੇ।
ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਪਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਉਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਕਰਨਲ ਸਰਦਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਹਿਲ ਅੱਜ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਆਪਣੀ 100 ਬੀਘਾ ਭੂਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਿਖਵਾਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ ਵੀ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅਮੂਲ੍ਯ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ।
ਕਰਨਲ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਹਿਲ ਦਾ ਬਿਆਨ: “ਮੈਂ ਕਰਨਲ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ, ਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਪਿੰਡ ਚਹਿਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹਾਂ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਿਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਭੂਮੀ ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਸਨ 1922 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਜੀ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰੈਸਟ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਧਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਮਰਾ ਬਣਵਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਗਾਈ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਨ 1929 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮੇਰੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਨ 1933 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮੈਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹੰਤਾਂ ਅਤੇ ਲਹਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਸੱਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੋ ਮਾਮੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਉਹ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।”
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸੇ ਭੂਮੀ ’ਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਲੰਗਰ ਘਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ, ਮੇਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਂਚਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਡਾਕਟਰ ਖੋਜੀ:“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਰਨਲ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਬੋਹਡ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਸੀ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਭਾਵ ਉੱਪਜੇ ਸਨ?”
ਕਰਨਲ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ: “ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰੂਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਟੋਹਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗਲਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫੌਜ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਟੋਬਾ (ਛੱਪੜੀ) ਸੀ, ਸੰਗਤ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰੋਵਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।”
ਡਾਕਟਰ ਖੋਜੀ: ਕਰਨਲ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਟ੍ਰੈਕ ਬਿਛਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮੀਆਂ ਜਹੀਰੁੱਦੀਨ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਬਰੋਟਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਬਰੋਟੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਿਛਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ ’ਤੇ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਿਛਾਏਗਾ। ਐਸਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਐਸਾ ਵਾਪਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਸਾਂਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰੇਲਵੇ ਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਟੇਡਾ ਕਰਕੇ ਬਿਛਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਛਪੇ ਹੋਏ ਪਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।
ਕਰਨਲ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਈਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਹਵੈਲੀ ਵੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਜੀ, ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰੈਸਟ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ, ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਕੱਢਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਹਵੈਲੀ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਐਸਾ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮੰਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਇ।
ਡਾਕਟਰ ਖੋਜੀ: ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਬੋਹਡ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਬੋਹਡ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰੌਇਲ ਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਪਟਿਆਲਾ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਨਮ੍ਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਚੌਬਾਰਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਖਾਣ-ਪਾਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਨੰਦ ਮਿਲੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਹੀ ਚੌਬਾਰੇ ਤੇ ਆਕਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਸ਼ਾਹੀ ਚੌਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਠਹਿਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸ਼ਾਹੀ ਚੌਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ 9988110544 ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਰੈਣ-ਬਸੇਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੋਠਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕੋਠਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜੀੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਚੌਬਾਰਾ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰਨੀ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲਸਾ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਜੋ ਦਾਸ (ਡਾਕਟਰ ਖੋਜੀ) ਦੀ ਸਿੰਧਣੀ ਹਨ। ਦਾਸ ਖੁਦ ਵੀ ਇਸੇ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵੀਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ 9988110544 ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਬੁੱਕ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਆਈ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼:
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕਾਲਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁਡਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਐਸੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਟੂਰ ਬਣਾਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਮਾਲਵਾ ਰਟਨ (ਦੇਸ਼ਾਟਨ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਧਾਰੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਕਿਹੜੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਗਏ ਸਨ? ਇਸ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜੁੜੇ ਰਹੋ ਜੀ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸਮਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ। ਸਮਾਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਧੰਨ੍ਯ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ? ਜੁੜੇ ਰਹੋ ਜੀ।
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇਗੀ……
ਸੰਗਤ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿਨਮ੍ਰ ਬੇਨਤੀ
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ, ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ, ਮਾਰਗ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਖਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੁਰਵਰ ਕਥਾਨਕ, ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ 97819 13113 ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਅਮੂਲ੍ਯ ਸਹਿਯੋਗ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਨ-ਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ।
ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵੀਰ,
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ- ਡਾ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਖੋਜੀ’