ਪ੍ਰਸੰਗ ਕ੍ਰਮਾਂਕ 11: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਨਨਹੇੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
(ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ — ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਯਾਤਰਾ)
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮਰਮਸਪਰਸ਼ੀ ਸੁਰ-ਲਹਿਰ, ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਸਨਪੁਰ–ਕਬੂਲਪੁਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਨਨਹੇੜੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕੋਈ ਚੌੜੀ ਜਾਂ ਵਡੀ ਸੜਕ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੜਕ ਦੇ ਬੱਸ-ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਟੀਮ ਖੋਜ-ਵਿਚਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ, ਸਰਦਾਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਜੋ ਸੰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਨਕ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਗਮਨ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਰਦਾਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ-
ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਨਹੇੜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹਸਨਪੁਰ–ਕਬੂਲਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨਨਹੇੜੀ ਵਿੱਚ ਪਧਾਰੇ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਫਤੇਹਚੰਦ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ- ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਹੈ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੇੜੀ ਹੈ। ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ‘ਨ’ ਅੱਖਰ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਨਨਹੇੜੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਨਨਹੇੜੀ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਫਤੇਹਚੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਾਈ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰਣੀਆਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਜੁਟੇ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ, ਜੱਥੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰਣੀ ਨੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਘੋਘੇ ਵੱਲੋਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬੀਬੀਪੁਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਨ 1632 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਲਖਨੌਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਨਕਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ ਵੀ ਸਨ। ਬਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ, ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਇਸ ਨਗਰ / ਪਿੰਡ ਨਨਹੇੜੀ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹੀ ਸੇਵਾਦਾਰਣੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀ ਘੋਘੇ ਵੱਲੋਂ ਅਗਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਹੀ ਸੇਵਾਦਾਰਣੀ ਭਰੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੱਥੇ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਦਾਰਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਬਚਨ ਨਿਕਲੇ-
“ਘੋਘਾ ਕਪਟ ਦਾ ਮੋਘਾ।”
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਘੋਘੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ।
ਡਾਕਟਰ ਖੋਜੀ-
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਸੀਂ ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰਵਣ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲੇਖਕ- ‘ਇਤਿ ਜਾਨਕਾਰੀ’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਇਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘੋਘਾ ਮਸੰਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੱਛੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਸਨਪੁਰ–ਕਬੂਲਪੁਰ ਦੇ ਬੋਰਡ ’ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਸਨਪੁਰ–ਕਬੂਲਪੁਰ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਨਹੇੜੀ ਵੀ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਟੀਮ ਖੋਜ-ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤੱਥ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੋਜਪੂਰਨ ਮੋਹਰ ਲਗਾਏਗੀ ਕਿ ਕੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨਨਹੇੜੀ ਵਿੱਚ ਪਧਾਰੇ ਸਨ। ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਭਵ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਰਮਜ਼ਾਂ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਜਾਣਣ…
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੋਈ ਹੌਲੀ, ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਧੁਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਰਚ-ਬਸ ਰਹੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਖੋਜੀ-
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਟਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਮੋੜ ’ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਇਹ ਉਲੇਖ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੂੰ ਮਲਕਪੁਰ ਰੰਗੜਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸੰਗਤ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਦਾ, ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਮਤ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਅਧਿਐਨ ਅਤਿ ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੂਪ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇ।
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਘੋਘਾ ਮਸੰਦ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਘੋਘਾ ਮਸੰਦ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ—
ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਭਨਾ ਦਾ ਭਲਾ ਮਨਾਇਦਾ ਤਿਸ ਦਾ ਬੁਰਾ ਕਿਉ ਹੋਇ ॥
(ਅੰਗ 302)
ਅਰਥਾਤ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਘੋਘਾ ਮਸੰਦ ਨੇ ਜੋ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਹਿ ਦੇਨ੍ਦੇ ਹਣ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪਟਿਆਲਾ ਨਗਰ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ? ਇਹ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਜਾਣਾਂਗੇ। ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਣਾ, ਗੜ੍ਹ ਨਜ਼ੀਰ, ਕਰਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚਿਕੇ ਨਾਮਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਟੀਮ ਖੋਜ–ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਖੋਜ–ਵਿਚਾਰ ਚੈਨਲ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੇ ਰਹੋ।
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: ਹੌਲੇ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੈ ਮਾਨੋ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਮਿਲਾਂਗੇ- ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ…
ਸੰਗਤ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿਨਮ੍ਰ ਬੇਨਤੀ
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ, ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ, ਮਾਰਗ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ—, ਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੁਰਵਰ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ, ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ—
ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ: 97819 13113 ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਤੁਹਾਡਾ ਅਨਮੋਲ ਸਹਿਯੋਗ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਨ-ਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵੀਰ—
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਡਾ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਖੋਜੀ’
ਬੈਕਗ੍ਰਾਊੱਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ: (ਗੁਰੂ-ਚਰਿਤਰ ਦੀ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੀ ਗੰਭੀਰ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਧੁਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ।)
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੂਚਨਾ-
ਸੰਗਤ ਜੀ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਪਧਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਅਰਸ਼’ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ’ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਖੋਜ arsh.blog ’ਤੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਗੂਗਲ ’ਤੇ arsh.blog ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ MENU ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ SAFAR-E-PATSHAHI NOVI ਅਤੇ BHULE-BISARE GURUDHAM ਸਿਰਲੇਖ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ।
Bhule-Bisare Gurudham ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਲੁਪਤਪ੍ਰਾਇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ Safar-E-Patshahi Novi ਦੇ SUBMENU ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ/ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ ਵਰਣਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਅਰਸ਼’ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੀਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ।
ਡਾ. ਅਰਸ਼
ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਵਨ ਹੋਈ ਹੈ- ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇਣ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ-
ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਉ ਦੇਤ ਨਹਿ ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨ॥
(ਅੰਗ 1427)
ਅਰਥਾਤ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਡਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ- ਨਾ ਜਲ ਦਾ ਵਿਵਾਦ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਦਾ, ਨਾ ਸੱਤਾ ਜਾਂ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਹਾਦਤ ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਟੀਮ ਖੋਜ–ਵਿਚਾਰ ਉਸੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਖੋਜੀ’ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਪੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ, ਮੈਂ ਟੀਮ ਖੋਜ–ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਸ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲਿਪੀਬੱਧ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ arsh.blog ’ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਧੰਨਵਾਦ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ!