ਗੁਰੁਵਾਣੀ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਪੰਜਾਬੀ)
ਭੂਮਿਕਾ-
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਉੱਚਤਮ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਉਦਘੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੈਦ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲ ਦੀ, ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਗਹਿਰੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ, ਨਿਰਭੈਤਾ, ਆਤਮ-ਬੋਧ ਅਤੇ ਸੱਚ ਲਈ ਸਰਬਸ੍ਵ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ- ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਖਿਨ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ, ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਐਸਾ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਜੇਹੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੰਗ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਨੰਦ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਟੀਮ ਖੋਜ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਿਮਰ ਉਪਰਾਲਾ ਉਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੌਰਵ-ਸਤੰਭ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਾਣੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਸੀਮਿਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭੈ, ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਰਣ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਸ ਵਾਣੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਰ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 59 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 57 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਮ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਦੀਵਾਂ ਤੱਕ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਸਤੰਭ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਗੁਰੂ-ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਅਰਥ-ਸਹਿਤ, ਰਾਗਾਤਮਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਇਕ, ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਵਿਦਆਰਥੀ ਸਭ ਇਸ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਤੋਂ ਲਾਭਾਂਵਿਤ ਹੋ ਸਕਣ। ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲੀਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੇਵਾ ਸੰਗਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ- ਇਹੀ ਮੰਗਲ ਕਾਮਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਤੰਭ ਦੀ ਲੋੜ
ਮੇਰੇ ਬਲੌਗ arsh.blog ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਫ਼ਰ-ਏ-ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ (ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਸੰਗ) ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਗ ਯਾਤਰਾ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ) ਸ਼੍ਰਿੰਖਲਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਅਨਿਵਾਰਯ ਹੈ। ਇਸੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰ ਸਤੰਭ- “ਗੁਰੁਵਾਣੀ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ” ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਣ।
ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ (Editorial Discipline)
ਇਸ ਸਤੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ, ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਅ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਮੂਲ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਕੇਵਲ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਵ-ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਪਾਠਕ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਗੇ।
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਗ (ਜਿੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ) ਕੇਵਲ Meaning / Context ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹੇਗਾ—ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਕਲਪਨਾ, ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਹ ਸਤੰਭ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ; ਵਿਆਖਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੈ।
ਸਤੰਭ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ (Structure of Each Entry)
ਇਸ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ—
- ਗੁਰੁਵਾਣੀ (ਮੂਲ ਪਾਠ—ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ)
- ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਰਥ / ਭਾਵਾਰਥ
- English Meaning / Context (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ)
ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਧੀਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਕੇ, ਤਾਲਿਕਾ (Table) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਨਵ ਉਪਰਾਲਾ ਟੀਮ ਖੋਜ-ਵਿਚਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ—
- ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਸੁਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ
- ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ
- ਹਿੰਦੀ ਅਰਥ ਅਤੇ English Context ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਸੰਪੂਰਨ ਗੁਰੁਵਾਣੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲੀਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਨਮਰ ਬੇਨਤੀ
ਇਹ ਗੁਰੁਵਾਣੀ-ਸਤੰਭ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਰਗ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਡਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੜ੍ਹੋ ਨਹੀਂ, ਰੁਕ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰੋ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਥ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੋ।
ਸਰੋਤ
- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
- ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੁਸਤਕ: ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ—ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ: ਜੀਵਨ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਾਣੀ — ਲੇਖਕ: ਪ੍ਰੋ. ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁਮਣ
- ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਵਾਣੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ — ਲੇਖਕ: ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ
- ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ — ਸਰਦਾਰ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
—ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ‘ਅਰਸ਼’
ਲੇਖਕ | ਬਲੌਗਰ | ਵਿਆਖਿਆਤਾ
arsh.blog
